İsim soylu kelimelerden ya da fiillerden yapım ekleriyle türetilen sıfatlardır.

Örnek: şeker-li kahve, kış-lık kömür, ses-siz insan, akşam-ki film, duvar-daki tablo, soğu-k su, dol-u bardak, üz-ücü olay, sarı-şın kız, gül-en gözler, çalış-an memur, ince-cik kumaş, kuru-muş dere, tanı-dık yüz, ara-madık yer, ter-temiz yatak, büyü-k ev, taş-kın davranış, dal-gın adam, sap-a yol, kıs-ık ses, çal-ar saat, dön-ek kişi, para-sal durum.noktanokta
BİLEŞİK SIFATLAR

Birden çok sözcüğün oluşturduğu sıfatlardır. Anlamca ve yapıca kaynaşmış bileşik sıfatlar bitişik yazılır. Yapıca kaynaşmamış grup halindeki sıfatlar ayrı yazılır.

Kaynaşmış Bileşik Sıfatlar: ağırbaşlı genç, yurtsever insan, birçok kitap, derlitoplu insan, kavuniçi kazak, konuksever kişiler, herhangi gün, ikizkenar üçgen, boşboğaz çocuk, açıkgöz insanlar.noktanokta

Gruplaşmış Bileşik Sıfatlar: eli açık insanlar, uzun ağaçlı yol, bitmez tükenmez acılar, eğri büğrü ağaç, karlı, soğuk bir gün, penceresi küçük ev, irili ufaklı adalar, zarif, güzel kadın.noktanokta
SIFATLARDA DERECELENDİRME

İki varlığın niteliklerinin karşılaştırılması sırasında ortaya çıkar. Beş şekilde olur:

   1. Derecesiz Sıfatlar: Büyük çanta, güzel kız.noktanokta
   2. Eşitlik Derecesi (kadar, gibi): Benim kadar akıllı çocuk, saray kadar  büyük ev, Ali gibi iyi insan.noktanokta
   3. Üstünlük Derecesi (daha): Benden daha akıllı adam, çiçekten daha güzel çocuk.noktanokta
   4. En üstünlük Derecesi (en): En akıllı adam, en kuvvetli insan.noktanokta
   5. Aşırılık Derecesi (çok, pek): Çok güzel resim, pek becerikli çocuk.noktanokta

SIFATLARDA PEKİŞTİRME

Niteleme sıfatları türlü yollarla anlamca kuvvetlendirilir. Buna "sıfatlarda pekiştirme" denir.

Pekiştirme yolları şunlardır:

   1. Niteleme sıfatının ilk ünlüsüne kadar olan bölüm alınır, sonuna m, p, r, s ünsüzlerinden biri getirilir ve sıfatın baş tarafına eklenir.

Örnek:  te-r-temiz                      ===>    tertemiz su

sa-p-sarı                       ===>    sapsarı ayva

pe-r-perişan                  ===>    perperişan adam

ma-s-mavi                     ===>    masmavi deniz

ya-p-yalnız                    ===>    yapyalnız kadın

i-p-ince                         ===>    ipince kumaş

ye-m-yeşil                    ===>    yemyeşil çayır

sa-p-a-sağlam               ===>    sapasağlam yumurta

ses türemesi

   2. Sıfatların ikilenmesiyle pekiştirme yapılır.

Örnek:  iri iri taşlar

güzel güzel çocuklar

buzlu buzlu su

al al elmalar

   3. Yakın anlamlı veya zıt anlamlı kelimelerin, sesleri benzeşenlerin ikilenmesiyle pekiştirme yapılır.

Örnek:  eski püskü elbise

iri yarı adam

süklüm püklüm duruş

irili ufaklı taşlar

akıllı uslu çocuk

   4. İsimler tekrarlanarak pekiştirilmiş sıfatlar elde edilir.

Örnek:  sepet sepet yumurta

avuç avuç su

sıra sıra çiçekler

paket paket kitaplar

   5. Pekiştirmenin daha canlı olabilmesi için ikilenen sıfatların arasına "mi" getirilir.

Örnek:  taze mi taze meyveler

sağlam mı sağlam araba

yeşil mi yeşil gözler

soğuk mu soğuk sular

üzgün mü üzgün insanlar
SIFATLARDA KÜÇÜLTME

Sıfatların sonuna -cik, -ce, -(i)msi, -(i)mtrak ekleri getirilerek küçültme yapılır. Bu ekler eklendikleri sıfatlara "küçüklük, gibi, yakın, benzeri" anlamları katarlar.

Küçültme ekleri yapım ekleridir. Bu ekleri almış sıfatlar da türemiş sıfatlardır.

Örnek:  biraz+cık                      ===>    birazcık su

                        ekşi+msi                      ===>    ekşimsi yoğurt

kısa+cık                       ===>    kısacık saç

ufak+cık                       ===>    ufacık çocuk (k harfi

                                               düşmüş)

büyük+ce                     ===>    büyükçe ev (sertleşme var)

iri+ce                           ===>    irice taş

sarı+mtrak                    ===>    sarımtrak elbise

çocuk+msi                    ===>    çocuksu davranış (-msi

                                               ekinin baş kısmı düşmüş)

az+cık                          ===>    azıcık yemek (ses türemesi

                                               var)

Küçültme sıfatları bazen sevgi, acıma anlamları da taşırlar.

Örnek:  Minicik elleri donmuştu.

Sıcacık davranışıyla kalbimi kazandı.

7.         ''O kadın, çok eski, çok buruşuk, pek çirkin bir elbise giymişti.'' cümlesindeki sıfatlar ne çeşit bir derecelenmeye girmişlerdir?

       a) Derecesizdirler                      b) Aşırılık derecesi
c) Üstünlük derecesi                  d) Eşitlik derecesi

8.       Aşağıdakilerden hangisinden sonra uygun bir isim getirildiğinde sıfat tamlaması oluşmaz?

       a) Akıllı fikirli                             b) Delik deşik
c) Güçlü kuvvetli                        d) İş güç

9.         Aşağıdaki cümlelerden hangisinde soru sıfatı vardır?

a) İçerde kaç kişi var, biliyor musun?
b) Bunlardan hangisi senin?
c) ''Pinokyo'' kitabını okudun mu?
d) Dışarıda ne gördün?

10.     -ki eki, aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıfat türetmektedir?

a) Benim kalemim güzel, seninki çirkin.
b) Elimdeki iş biterse gelirim.
c) Öyle yoruldu ki hemen yattı.
d) Bizim gazetemiz komşununkiyle karıştı.

11.     Aşağıdakilerden hangisinin tamlayanı bir küçültme sıfatı değildir?

       a) Yemyeşil elbise                     b) Mavimtrak kazak
c) Tatlımsı su                            d) İrice balık

12.     ''Kara'' sıfatının sesteşi olan isim, hangi cümlededir?

a) Bana kara kaplı bir defter uzattı.
b) Sonunda tayfalar karaya çıktı.
c) Kara bulutlardan sonra yağmur yağar.
d) Yere kara bir halı koyduk.

13.     Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlayan, türemiş sıfattır?

       a) İyilik duygusu                        b) Yolcu gemisi
c) Özgürlüğün değeri                 d) Yırtıcı hayvan

14.     Hangisinde sıfatın eşitlik derecesi vardır?

a) Pamuk kadar yumuşak el       b) Kadifeden daha tüylü bir kumaş
c) En tüylü halı                          d) Çok ıslak havlu

15.   Aşağıdaki cümlelerden hangisinde virgül, bir ismin tamlayanı olan sıfatların arasına konmuştur?

a) Çiçekleri, ağaçları, hayvanları çok severim.
b) Bahçemizde erik, armut dut ağaçları bulunur.
c) Üzerindeki eski, buruşuk, çirkin bir elbiseydi.
d) Aralık, ocak, şubat kış aylarıdır.

 
TEST NO: 12
KONU: SIFAT (2)

 


 

1.       Hangi tamlamada hem belirtme hem de niteleme sıfatı bulunmaktadır?

       a) Hastanın eski gömleği            b) Büyük ekmek fabrikası
c) Şu uzun direk                        d) Ufak, güzel çanta

2.       ''Kuru ağaç dallarının güzelliği'' tamlamasında aşağıdaki tamlama türlerinden hangisi yoktur?

      a) Zincirleme isim tamlaması       b) Sıfat tamlaması
c) Belirtisiz isim tamlaması         d) Takısız isim tamlaması

3.         ''Dikkatli'' sözcüğü hangi cümlede sıfat olarak kullanılmamıştır?

a) Dikkatli sözler kullanmalısın.
b) Öğretmenini dikkatli dinlemişsin.
c) Burcu, dikkatli bir öğrencidir.
d) Onun dikkatli tavrını fark ettik.

4.         ''Çeyrek saatlik bir yürüyüşten sonra şu köye varabilir.'' cümlesinde altı çizili sıfatlar sırasıyla ne türdür?

a) Asıl sayı sıfatı- asıl sayı sıfatı- belirtme sıfatı
b) Niteleme sıfatı- belgisiz sıfat- işaret sıfatı
c) Kesir sayı sıfatı- belgisiz sıfat- işaret sıfatı
d) Kesir sayı sıfatı- belgisiz sıfat- niteleme sıfatı

5.         ''Bir'' sözcüğü hangi cümlede belgisiz sıfat görevindedir?

a) Okulun açılmasına bir hafta kaldı.
b) Günde bir ekmek yeriz.
c) Sana bir masal anlatayım.
d) Bir misket daha verirse eşit olacak.

6.       ''Arkadaki bahçeden geçerek sokak kapısına kolay ulaşılır.'' cümlesinde sıfat görevindeki kelimenin yapısı hangisidir?

          a) Türemiş                              b) Basit           
c) Bileşik                               d) Kök

7.         ''Garson, çok eski, çok buruşuk, pek çirkin bir pantolon giymişti.'' cümlesindeki sıfatlar ne çeşit bir derecelenmeye girmişlerdir?

       a) Derecesizdirler                      b) Aşırılık derecesi
c) Üstünlük derecesi                  d) Eşitlik derecesi

8.       Aşağıdakilerden hangisinden sonra uygun bir isim getirildiğinde sıfat tamlaması oluşmaz?

      a) Yorgun                                  b) Bütün
c) Kırmızı                                   d) Tahta

9.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinde soru sıfatı vardır?

a) Bahçede kim var, biliyor musun?
b) Şunlardan hangisi öğretmenin?
c) �Pamuk Prenses� kitabını okudun mu?
d) Dışarıda kaç kişi gördün?

10.      -ki eki, aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıfat türetmektedir?

a) Buket'in kazağı mavi, benimki yeşil.
b) Evdeki iş bitince kitap okuyacağım.
c) Öyle rahattı ki hemen uyumuşum.
d) Bizim gazetemiz sizinkiyle aynı.

11.     Aşağıdakilerden hangisinin tamlayanı bir küçültme sıfatı değildir?

       a) Uzunca direkler                     b) Mavimtrak kazak
c) Tatlımsı su                            d) Kıpkırmızı karpuz

12.     ''Hasta'' sözcüğü hangi cümlede sıfat olarak kullanılmıştır?

a) Hasta, birden öksürmeye başladı.
b) Bugün biraz hasta görünüyor.
c) Hasta kadın çocuklarına bakıyordu.
d) Hastaya hangi ilacı verdiniz?

13.     Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlayan, türemiş sıfattır?

       a) Yorgunluk kahvesi                 b) Yük treni
c) Özgürlüğün bedeli                  d) Kalıcı güzellikler

14.     Hangisinde sıfatın eşitlik derecesi vardır?

a) Kardeşim kadar çalışkan öğrenci
b) Kitaptan daha değerli bir hediye
c) En tuzlu deniz
d) Çok sağlıklı sporcular

15.   Aşağıdaki cümlelerden hangisinde virgül, bir ismin tamlayanı olan sıfatların arasına konmuştur?

a) Çiçekleri, ağaçları, hayvanları çok severim.
b) Bahçemizde erik, armut, dut ağaçları bulunur.
c) Üzerinde yeni, ütülü, mavi bir gömlek vardı.
d) Haziran, temmuz, ağustos yaz aylarıdır.

16.     Aşağıdakilerden hangisi bir sıfat tamlamasıdır?

       a) Tahta kaşık                           b) Taze ekmek
c) İpek eşarp                             d) Elma yanak

17.     Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıfat yoktur?

a) Akıllı, her hatadan ders alır.
b) Yaşlı kadın ayağa kalktı.
c) Belki yarınki gazetede okuruz.
d) Manav iri portakalları öne yerleştirdi.