TEST NO: 18
KONU: ZARF, EDAT, BAĞLAÇ, ÜNLEM

 


 

1.       Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç olan ''de'' yanlış yazılmıştır?

a) Bence annen de haksızdı, sen de haksızdın.
b) Bıçak ta, kaşık ta ikisi de kaybolmuş.
c) Sen de, ben de ne dediğimizi bilmiyoruz.
d) Sinop'ta kıstak da var.

2.       Aşağıdaki ''mi''lerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

a) Bu defteri yazdın mı                                           
b) Çok mu sıkıldın bugün
c) Doğru mu duyduğum söylentiler                         
d) Yaz geldi mi tatile çıkarız

3.       ''Öyle düşünüyorum ki, bu olaylar böyle gelişmeyecek.''

Yukarıdaki cümlede yer alan zarflar hangi seçenekte tam olarak verilmiştir?

      a) öyle, böyle                             b) öyle, ki
c) Bu, böyle                               d) öyle, ki, böyle

4.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ''Kardeşim bugün odasını dağınık bırakmış.'' cümlesindeki zarf çeşitleri vardır?

a) Akşamleyin yemeği özenerek hazırladım.
b) Babam, şimdi eve geliyor.
c) Dişlerimi, her yemekten sonra fırçalarım.
d) Bugün size ne anlatacağım?

5.       Aşağıdaki cümlelerden hangisine soru anlamını bir zarf vermektedir?

a) Kitapları kime vereceksin?     
b) Bu kalemlerin hangisini kırdın?
c) Salona neyi taşıyalım?           
d) Sorumu niçin cevaplamadın?

6.       ''İle'' sözcüğü hangi cümlede bağlaç görevindedir?

a) Çatal ile et kesilmez.                                                     
b) Acele ile işe başlanmaz.
c) Kardeşim ile annem çarşıya çıkmışlar.               
d) Yolu ile yaptığın iş yormaz.

7.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna ünlem işareti (!) konulmalıydı?

      a) Güneş açtı                             b) Bunu da götürelim         
c) Pencere açılmıyor                   d) Buraya gelsene sen

8.       Hangi cümlede zarf yoktur?

      a) Uzun uzun konuştuk.              b) Güzel güzel anlatmış.
c) Güzel tatildi.                          d) Çok yoruldum, artık oturalım.

9.       ''Sessizce dışarı çıktık.'' tümcesinin ilk iki sözcüğü ne çeşit zarflar­dır?

      a) Durum ve yer zarfları               b) Yer ve soru zarfları
c) Hal ve azlık-çokluk zarfları       d) Yer ve miktar zarfları

10.   ''Zor'' sözcüğü hangi cümlede zarf olarak kullanılmıştır?

      a) Zoru başardım.                       b) Zor işler peşindesin.
c) Sınavı zor kazanırsın.              d) Çok zor soruydu.

11.   ''Şimdi daha çok istiyorum onu.'' cümlesinde aşağıdaki sözcük çeşitlerin­den hangisi yoktur?

       a) Zamir            b) Edat             c) Zarf               d) Çekimli fiil

12.   Aşağıdaki tümcelerden hangisinde bağlaç yoktur?

a) Ya sen getir, ya da başkasıyla gönder.           
b) Koştun ama yetişmeyi başaramadın.
c) Çarşı ile pazarı dolaşmaktan yoruldum.           
d) Baltası ile ormana daldı.

13.   ''Aferin!'' ünlemi, hangi seçenekte sitem belirtmektedir?

a) Aferin! Hemen gidip aldın.                               
b) Aferin! Sonunda gelebildin.
c) Aferin! Çok iyi çalışmışsın.                             
d) Aferin! En çabuk sen bitirdin.

14.   ''Ah!'' ünlemi hangi seçenekte bir özlemi dile getirmektedir?

a) Ah, bir tatil gelse!
b) Ah, ne yazık oldu!
c) Ah kafam!
d) Ah yavrum, sözümü neden dinlemedin sanki!

15.   Aşağıdaki cümlelerden hangisindeki ''ki'' bağlaç olmasına rağmen bitişik yazılmıştır?

a) Bir an sandımki dünya başıma yıkıldı.
b) Onu değil yanındakini alayım.
c) Orada oturmuyorum, karşıdaki sokakta oturuyorum.
d) Kitabı Ayşe'ninki sanmıştım.
 
TEST NO: 19
KONU: ZARF, EDAT, BAĞLAÇ, ÜNLEM (2)

1.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir sıfata üstünlük derecesi kazandıran bir zarf bulunmaktadır?

a) Oraya kadar boşuna gitmişsiniz.
b) Bundan daha kötü bir yemek düşünemiyorum.
c) Onları üzmekten pek çekinirim.
d) Eski kitapları getirmem onu da çok sevindirdi.

2.       ''Biraz'' kelimesi aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarf değildir?

a) Arada biraz dinlenebildik.                               
b) O musluk tamirinden biraz anlar.
c) Sana biraz para verebilirim.     
d) Sanırım biraz gecikecekler.

3.       Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç olan ''de'' yanlış yazılmıştır?

a) Sadece ceket almadı, gömlekte aldı.
b) Mobilyacıdan dolap da istenmişti.
c) Ben de cevabı bilmiyorum.
d) Aynı zamanda uçar da.

4.       Aşağıdaki ''mi''lerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

      a) O dersini bitirdi mi gideriz.       b) Çok mu çalıştın bugün
c) Bildi mi sorulan soruları           d) O bize yarın mı gelecek

5.       ''Öyle sanıyorum ki, bu sınav kolay gelecek.''

Yukarıdaki cümlede yer alan zarflar hangi seçenekte tam olarak ve­rilmiştir?

      a) öyle, kolay                             b) öyle, ki
c) Bu, kolay                               d) öyle, ki, kolay

6.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ''Annem bugün ona birdenbire si­nirlenmiş.'' cümlesindeki zarf çeşitleri vardır?

a) Yarın size ne söyleyecek?
b) Babam, şimdi kitabını okuyor.
c) Dişlerimi, her yemekten sonra fırçalarım.
d) Sabahleyin haberleri sevinerek okudu.

7.       Aşağıdaki cümlelerden hangisine soru anlamını bir zarf vermektedir?

      a) Kitapları niçin getirdin?            b) Bu kalemlerin hangisini istersin?
c) Salona neyi taşıyalım?            d) Doğruyu kime söyledin?

8.       ''İle'' sözcüğü hangi cümlede bağlaç görevindedir?

      a) Çanak ile süt içilmez.             b) Araba ile dağa gidemeyiz.
c) Yolu ile yaptığın iş yormaz.     d) Burak ile Tolga oraya gitmezler.

9.       Aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna ünlem işareti (!) konulma­lıydı?

      a) Ağaçlar çiçek açtı                   b) Onu da alalım
c) Pencere kapanmıyor               d) Buraya baksana sen

10.   ''Havalar, yazın bile şimdiki kadar sıcak olmadı.'' cümlesinde altı çi­zili sözcüklerin çeşidi sırasıyla nedir?

      a) zarf-edat-edat                         b) zarf-zarf-edat
c) edat-edat-zarf                         d) edat-zarf-edat

11.   Hangi cümlede farklı bir zarf çeşidi kullanılmıştır?

      a) Hızlı hızlı yürüdüler.                b) Güzel oynadık.
c) Dışarı çıktılar.                         d) Uzun konuştular.

12.   ''Aniden içeri girdiler.'' tümcesinde ne çeşit zarflar kullanılmıştır?

      a) Durum ve yer zarfları               b) Yer ve soru zarfları
c) Hal ve azlık-çokluk zarfları       d) Yer ve miktar zarfları

13.   ''Rahat'' sözcüğü hangi cümlede zarf olarak kullanılmıştır?

a) Rahatı herkes sever.             
b) Rahat iş arıyorsun.
c) Çok rahat koltuktu.               
d) Böyle çalışırsan sınavı rahat kazanırsın.

14.   Aşağıdaki tümcelerden hangisinde bağlaç yoktur?

a) Ya bana getir, ya da sende kalsın.
b) Konuştum ama ikna edemedim.
c) Elimde çanta ile sokaklarda dolaşmaktan yoruldum.
d) Bıçak ile çatal kullanmayı öğrenemedi.

15.   Aşağıdaki cümlelerden hangisindeki ''ki'' bağlaç olmasına rağmen bitişik yazılmıştır?

a) Belki biz de gelebiliriz.
b) Sınıfta görmedim, dışarıdaki merdivende gördüm.
c) Defteri Buket'inkiyle karıştırdım.
d) Öyle bir soru sorduki şaşırdım.

Zarf Sıfat

¨ Zarftan önce gelerek, söz konusu zarfın zarfı olabilirler. Örnek :

Onun kadar şık giyinmek istiyorum ben de.

¨ Eylemden veya eylemsiden önce gelerek bir temel ya da yan cümlenin, durum, zaman, koşul, yer-yön ve azlık-çokluk bildiren zarf tümleci olabilirler. Örnek :

Çocuklar gibi ağladık hepimiz. (temel cümlenin durum zarfı)

Çocuklar gibi ağlamamıza herkes güldü. (yan cümlenin durum zarfı)

Düne kadar onu tanımıyordum. (temel cümlenin zaman zarfı)

Düne kadar onu tanıdığımı söyleyemem. (yan cümlenin zaman zarfı)

Tekrar görüşmek üzere toplantıya bir saat ara verdik. (temel cümlenin koşul zarfı)

O dakika kadar bekleyebilir misin beni? (temel cümlenin azlık-çokluk zarfı)

On dakika kadar beklemen gerekiyor beni. (yan cümlenin azlık-çokluk zarfı)

Bahçe kapısına doğru hızlı hızlı yürüdüm. (temel cümlenin yer-yön zarfı)

Bahçe kapısına doğru yürümek istedim. (yan cümlenin yer-yön zarfı)

¨ Ek-eylem alarak bir ad cümlesinin yüklemi olabilirler. Örnek :

Onun boyuda senin boyun kadardı.

¨ Özne olabilirler. Örnek : Bu kadarı yeter bana.

¨ Hal eklerini alarak cümlenin belirtili nesnesi, dolaylı tümleci olabilirler. Bu kullanımlarında edatın adlaştığı söylenebilir. Örnek: Onun gibisini asla bulmazsın. (belirtili nesne)

Onun gibisine her şeyimi veririm. (dolaylı tümleç)

¨ Amaç, araç, sebep ve kişiye görelik bildirdiklerinde ya da hakkında, uğrunda, karşılık anlamlarıyla kullanıldıklarında edat tümleci olurlar. Örnek :

Bulaşıkları yıkamak için biraz su ısıttım. (amaç)

Geciktiğim için özür diledim ondan. (temel cümlenin sebep zarfı)

Geciktiğim için özür dilemem gerekiyor ondan. (yan cümlenin sebep zarfı)

Mektuplarını dolmakalem ile yazmalısı. (araç)

Babama göre asıl suçlu bu adam değilmiş. (görelik)

Akşamki tiyatroya kardeşimle gideceğim. (birliktelik)

Ömer bey için iyi şeyler söylemiyorlar. (hakkında)

Bu vatan için canımı seve seve veririm. (uğrunda)

Banka borçları için evini ipotek etmiş. (karşılık)

Bağlaçlar: Eş görevleri sözcükleri, sözcük öbeklerini, cümleleri birbirine bağlayan sözcük türlerine bağlaç denir. Bağlaçların üç görevi vardır :

¨ Eş görevli sözcükleri birbirine bağlar.

¨ Sözcük öbeklerini birbirine bağlar.

¨ Cümleleri birbirine bağlar.

Dilimizde sık kullanılan başlıca bağlaçlar şunlardır : Ve, veya, ya da, ile, yahut, veyahut, de(da), ki, fakat, ama, meğer, zira, madem, mademki, oysa, oysaki, halbuki, yeter ki, ancak, yalnız, nitekim, üstelik, örneğin, gerek. gerek, ister  ister, ne  ne, hem  hem vb.

Başlıca Bağlaçlar ve Farklı Kullanımları :

İle : Yalnızca eş görevli sözcük veya sözcük öbeklerini birbirine bağlar; cümleleri birbirine bağlayamaz. Edat olan “ile” ve bağlaç olan “ile” yi birbirine karıştırmayınız ve bağlaç olan “ile” nin de ek biçiminde yazılabileceğini unutmayınız. Bağlaç olan “ile” yi edat olan olan “ile” den ayırmak için, “ile” nin yerine “ve” sözcüğünü kullanmayı deneyin. “ile” bağlaç olarak kullanılmışsa, yerine “ve” bağlacını rahatlıkla kullanabilirsiniz. Örnek :

Bu dergi ile şu kitabı çekmeceye koy.

Masalarla sandalyelere dokunmayın.

Annemle babam tatile gitti.

De (da) : Görev ve anlamları :

a) Cümleleri birbirine bağlamada kullanılır. Örnek :

Gökten ne yağdı da yer kabul etmedi.

Buraya kadar gelmiş de bize uğramamış.

b) Eş görevli sözcükleri birbirine bağlamada kullanılır. Örnek :

Seni de onu da işe alıyoruz.

c) Bu bağlaç, bazı kullanımlarda cümleye, azarlama, korkutma, direnme, umutsuzluk, alaya alma ve küçümseme anlamları katar. Örnek :

Lafını bil de öyle konuş. (Azarlama)

Geleceği varsa göreceği de var. (Korkutma)

Adam gitmem de gitmem diye tutturdu. (Direnme)

Büyüyecek de adam olacak da bize bakacak. (Küçümseme, umutsuzluk)

Hava güzel olacak da pikniğe gideceğiz. (umutsuzluk)

d) Bazı kullanımlarda düşüncenin sürdüğünü gösterir. Örnek : Çantamı unutmuşum da.

e) Soru ekleriyle birlikte kullanıldığında, şaşkınlık bildirir, sözün anlamını güçlendirir. Örnek: O da mı gelecek?

f) İkileme kurarak sözün anlamını pekiştirir. Örnek : Ev de ev, görülmeye değer.

g) Bazı kullanımlarda koşul ilgisi kurar. Örnek : Dinledi de anladı.

h) İki yargıyı birbirine bağlarken, birinci yargıya olumsuzluk anlamı katar. Örnek: Anllatın da anlamadık mı?

Ki : İki cümleyi, koşul, sebep-sonuç, amaç-sonuç, zaman, açıklama, yorum, ilgilerinden biriyle bağlayan bu bağlacın özne görevindeki bir ad ya da zamiri vurgulaması da mümkündür. “ki” bağlacının bir eksiltili cümlenin sonunda yer almasına da sık rastlanır. Örnek : Okula erken git ki dersi kaçırmayasın! (Koşul)

Çalışmadı ki başarılı olsun. (Sebep-sonuç)

Buraya geldim ki seni göreyim. (Amaç-sonuç)

Eve geldim ki sular akmıyor. (Zaman)

Sonunda anlaşıldı ki beni arayan Ayşe’ymiş. (Açıklama)

O ki seni aramıyor, sen de onu arama artık. (Özne görevindeki zamiri vurgulama)

Öyle üzgünüm ki

Ve : Çok sık kullandığımız bir bağlaçtır. Girdiği cümleye, “her ikisi” anlamını katar. Yalnızca eş görevli sözcük öbeklerini değil, cümleleri de birbirine bağlayabilir. Örnek:

O ve ben, en kısa zamanda görmeye geleceğiz.

(Özne görevindeki zamirleri birbirine bağlamış)

Onu aradım ve eve davet ettim.

(İki cümleyi birbirine bağlayarak sıralı cümle kurmuş.)

Cümleye “her ikisi” anlamı katan öteki bağlaçlar şunlardır : Hem  hem (de), gerek  gerekse., de. de. Örnek : Bu geziye hem seni hem de onu götüreceğiz.

Gerek ondan gerekse senden çok memnunum.

Senden de ondan da bir alacağımız kalmadı.

Veya : Cümleye “ikisinden biri” anlamı katar. Örnek :

Seni karşılamaya Semra veya Erkan gelecek.

(Özne görevindeki sözcükleri birbirine bağlamış.)

Cümleye ikisinden biri anlamı katan öteki bağlaçlar şunlardır : ya da, veyahut, ya  ya(da) Örnek : Mehmet ya da (veyahut) Özgür’le sana haber gönderirim.

Gelecek yaz tatilimi ya deniz kıyısında ya da dağda geçireceğim.

Ne  ne (de) : Biçimce olumlu anlamca olumsuz cümlelerde kullanılan bir bağlaçtır. Kullanıldığı cümlenin yükleminin olumlu olması gerekir. Örnek :

Ne öğretmenlerini ne de okulunu seviyor. (Okulunu da öğretmenlerini de sevmiyor)

Bu bağlacın, karşıt kavramların arasına girerek, cümleye “ikisinin arasında, yaklaşıklık” anlamını katması da mümkündür. Örnek: Bugün hava ne sıcak ne soğuk.

Halbuki-Dahası-Örneğin : Çelişik yargıları birbirlerine bağlarlar. Örnek :

Sınavı kazanamadı, halbuki çok çalışmıştı.

Beni aramadı, oysaki arayacağını sanmıştım.

Beni çok üzmüştün, öyleyken bile seni çok seviyordum.

Dahası, üstelik : İlk yargıyı, pekiştirme ilgisiyle birbirine bağlar. Örnek :

Evlendiği kız güzel, üstelik çok zengindi.

Evlendiği kız güzel, dahası çok zengindi.

Örneğin, Mesela, Sözgelimi : Bunları örnekleme bağlaçları olarak kabul etmek gerekir. Bir yargıdan sonra, o yargıyla ilgili örnek verilecekse kullanılır. Örnek : Sıfatlar varlıkları niteleyen ya da belirten sözcüklerdir. Örneğin (sözgelimi, mesela); “güzel” sözcüğü, “Güzel sözler söyleyerek beni kandıramazsın.” Cümlesinde bir addan önce gelerek niteleme görevi üstlendiği için sıfat olarak kullanılmıştır.

Çünkü-Ama :Bu bağlaç bir açıklama bağlacıdır. İki yargının arasına girerek söz konusu yargıları sebep-sonuç açıklamasıyla birbirine bağlar. Aynı görevle kullanılabilen öteki bağlaçlar şunlardır: Bu yüzden, bu nedenle, bu sebeple, bundan dolayı. Örnek:

Dün seni arayamadım; çünkü işim çoktu.

Dün işim çoktu; bu nedenle seni arayamadım.

Ama : Biri olumlu, diğeri olumsuz yargı bildiren iki cümleyi birbirine bağlar. Bu bağlaçla aynı görevde kullanılabilen öteki bağlaçlar şunlardır: Ancak, yalnız, fakat, lakin, zira.

Örnek : Çok ısrar ettim ama (fakat, ancak, lakin, zira) kararını değiştiremedim.

Bu bağlaçların iki sıfatın arasına girmesi ya da iki yargı arasında “koşul ilgisi” kurması a mümkündür. Örnek : Güneşli; fakat serin bir gün geçirdik bugün.

İstediğin yere gidebilirsin; ama saat ondan önce evde ol.

Yapıları Yönünden Bağlaçlar :

Basit Bağlaçlar : Bunları kök halindeki bağlaçlar olarak adlandırmak da mümkündür: ve, ile, dahi, ki, bile, çünkü. gibi.

Türemiş Bağlaçlar : Bir ya da birden çok yapım ekiyle, anlamca ilgili olduğu bir kökten türemiş bağlaçlardır: Üstelik, örneğin. gibi.

Birleşik Bağlaçlar : En az iki ayrı sözcüğün zamanla kaynaşıp birleşmesiyle oluşan bağlaçlardır: Öyleyse, veyahut. gibi.

Öbekleşmiş Bağlaçlar : Aynı yazılan en az iki sözcüğün (sözcük öbeğinin) oluşturduğu bağlaçlardır. Bunların çoğu, öteki bağlaçlardan farklı olarak tek başlarına da anlamlıdır: Yeter ki, demek ki, kaldı ki, varsayalım ki, tut ki, uzun sözün kısası, ne var ki. gibi.

Yinelemeli Bağlaçlar : Kimi bağlaçların aynı sözcüğün tekrarıyla oluştuğu görülür. Bu bağlaçlarda bağlanan sözcük veya söz öbeklerinden biri araya girer: Ne. ne(de), hem. hem(de), ya. ya(da)  gibi.

Ünlemler :Ünlemler, insanlığın kullandığı en ilkel sözcüklerdir. Bunların da edat ve bağlaçlar gibi belli bir anlamları yoktur. Öyleyken, tek başlarına kullanıldıklarında bile cümle değeri taşırlar. Ama çoğunlukla, kendilerini açıklayan bir cümlenin başında ya da sonunda yer alarak söz konusu cümleye belli bir duygu anlamı katarlar.

Ünlem türündeki sözcüklerle, genellikle, belli durumlar karşısında gösterdiğimiz anlık tepkilerimizi dile getiririz : “Şaşırma, korkma, uyarı, sevinme, üzülme, istemeye istemeye kabul etme, bıkkınlık, rahatlama, isteklendirme, aşırı beğenme, aşırı beğenmeme, onaylama, sesleniş, ayıplama, alay, küçümseme, özlem, anımsama, acıma, yakınma” yalnızca ünlem kullanarak dile getirebileceğimiz anlamların bazılarıdır.

Ünlemleri ses ve sözcük halinde olmak üzere iki grupta inceleyebiliriz :

Ses halinde olan ünlemler : Ses halinde olan ünlemlerin başlıcaları şunlardır : A!(aaa!), e!(ee!), O! (Ooo!), Of!(Off.!), Uf!, Ah!, Ha!, Hay!, Tu!, Tü!, Eh!, Ay!, Ya!, Oh!, Tüh!, Üf!.

Örnek : O! Nereye böyle? (şaşma, şakınlık)

Ooo! Hoş geldin Ayşeciğim. (Beklenmezlikle birlikte sevinme)

Vah zavallı adam!. (Acıma)

Haa.! Unutmuşum yahu! (Hatırlama)

Ah, şu insanlık! (Kızma, hoş görmeyiş)

Eh, hayırlısı neyse o olsun! (Kabullenme)

Eee., Fazla uzun ettin! (Bıkkınlık)

Sözcük halinde olan ünlemler : Sözcük halinde olan ünlemlerin başlıcaları şunlardır : Aman!, Aman tanrım!, Eyvah!, Haydi!, Bravo!, Yazık!, Sakın!, Yaşa!,Allah !, Yarabbi!, Hoppala!, Hop!, Yuh!. Örnek : Eyvah, cüzdanım yok! (şaşkınlık, korku)

Aman, bırak gitsin! (Bıkkınlık, usanç)

Bravo! Bravo! Büyük başarı. (Takdir etme, övme)

Hoppala, bir de bu çıktı. (Beklenmezlik)

Sakın o odanın kapısını açmayın! (Uyarı)

Yazık pek de gençmiş! (Üzüntü)

Tanrım, bana yardım et! (Yakarış)